چگونه حسادت کودک بزرگتر به کوچکتر را کنترل کنیم؟

  • هانیه لواف

    ارزیاب و استعدادیاب کودک

    تاریخ آخرین بروزرسانی ۱۴۰۰/۰۸/۰۴

خردسالان تصور می‌کنند همه کاره دنیا هستند و هر وقت اراده کردند باید تمام توجه ها به سوی آن‌ها باشد. هرگاه درخواست جلب توجه بچه ها به علت وجود نوزادی دیگر یا حتی همسر بی‌پاسخ بماند، کودک با ابراز حسادت اعتراض می‌کند. این دیدگاه خودخواهانه به زندگی، پایه و اساس حسادت‌ و رقابت‌های خواهر و برادری است. حسادت از میل کودک به مادر نشات می‌گیرد. کودک که توجه انحصاری والدین را داشته است، نمی‌تواند توجه والدین را با کسی تقسیم کند. گاهی کودک احساس می‌کند که کار اشتباهی انجام داده یا تقصیری متوجه اوست که والدین تصمیم گرفته‌اند بچه دیگری داشته باشند.

 

نوع، میزان و شدت حسادت کودکان، به زمان، مکان، سن و جنس کودک بستگی دارد. برای کودک بالغ وقتی خواهر یا برادر کوچکتری از راه می‌رسد احتمال فشار رقابت کمتر می­شود؛ زیرا کودک بالغ زندگی و هویت خودش را پایه گذاری کرده است و تهدید کمتری از ناحیه رقیب جدید احساس می‌کند.

 

علائم حسادت کودک

بچه حسود، دست به هر خراب‌کاری می‌زند؛ جیغ می کشد یا با زدن خواهر و برادرش، شکستن اسباب بازیها، بدعنقی کردن و کارهایی از این قبیل سعی در جلب توجه دارند.

 

حسادت کودکان پیش از رفتن به دبستان گاهی به صورت کتک زدن خواهر یا برادر کوچک‌تر نمایان می شود. (مطالعـــــه بیشــــتر) گاهی هم کودک حسود وجود عضو جدید خانواده را انکار می‌کنند و یا گاهی اوقات حسادت خود را به صورت تغییر رفتار (مکیدن شست، خیس کردن رخت خواب و امتناع از غذا خوردن) نشان می دهد.

 

حسادت کودک گاهی به صورت خشم مستقیم ابراز می‌شود. در این حالت بچه حسود، کودک را می‌زند یا می‌خواهد او خفه کند. (مطالعـــــه بیشــــتر) اما برخی کودکان به علت ترسی که از والدین دارند به طور مستقیم صدمه نمی‌زنند و در خیال خود به او آسیب می‌رسانند و بعضی دیگر از کودکان در خانه شروع به آزار و اذیت دیگران می‌کنند و دچار کابوس‌های شبانه، ناخن جویدن و شب‌ادراری می‌شوند.

 

برخی کودکان آرزو دارند که خواهر و برادرشان بمیرد. در این کودکان رفتارهای برگشتی و وابستگی به مادر دیده می‌شود. هرچند رقابت خواهر و برادری یا حسادت کودک بزرگتر به کوچکتر بخشی از ذات بشر است؛ می‌توان با اعمال سیاست‌هایی حسادت کودک را کنترل کرد.

 

 

چگونه حسادت کودکان را از بین ببریم؟

بعضی مواقع والدین بدون قصد و اندیشه می­توانند باعث تحریک حسادت در کودکان شان شوند. اگر والدین به احساسات کودکان حساس باشند و به وضعیت موجود با درک و آگاهی پاسخ دهند، می‌توان رقابت بین فرزندان را در حداقل نگه دارند. در غیر این صورت حسادت کودک اول به دوم تشدید می‌‌شود.(مطالعـــــه بیشــــتر)

 

1. اگر ذهن بچه‌های بزرگتر را برای تولد نوزاد آماده کنید؛ کمتر حسادت کودک به نوزاد برانگیخته می‌شود. قبل از تولد فرزند دوم تمام مسائل را برای بچه‌ اول توضیح دهید و اثرات مثبت برادر و خواهر داشتن و اثرات منفی تنهایی را برایش بیان کنید.

 

2. فرزندتان را تشویق کنید تا محبت و توجه شما را با خواهر و برادرش تقسیم کند. مثلا بگویید: "چه قدر خوبی که راضی می‌شی من به این کوچولو هم محبت کنم به خاطر این کار قشنگت از تو ممنونم."

 

3. گاهی کودک نمی‌تواند مستقیما به شما بگوید که چه چیزی او را اذیت می‌کند، پس نشان دهید که او را درک می‌کنید. بیان نکردن علاقه، خشم یا ناراحتی به این معنا نیست که کودک آن‌ها را تجربه نمی‌کند. با او همدلی کنید. به او بگویید: "می‌دونم اصلا خوشت نمیاد مشغول این بچه باشم اما مطمئن هستم می‌تونی بفهمی که مجبورم این کار را بکنم."

 

4. وقتی فرزندتان از اینکه نمی‌تواند شما را کاملا برای خودش داشته باشد عصبی و بدعنق می‌شود، تنبیه او فقط حس تنهایی‌اش را افزایش می‌دهد. به او بگویید: "ببخشید که نمی‌تونم الان با تو بازی کنم اما بیا قراری با هم بگذاریم، از الان تا وقتی که ساعت زنگ بزند برای تو کتاب می‌خوانم، بعد با خواهرت بازی می‌کنم، دفعه بعد برعکس آن عمل می‌کنیم، یعنی اول با خواهرت بازی می‌کنم و بعد برای تو کتاب می‌خوانم."

 

5. برای کاهش حسادت کودک به او اجازه دهید هدایای نوزاد را باز کند تا به او نشان دهد. از دوستان و بستگان خود بخواهید که برای هر دوی آن‌ها هدیه بیاورند تا فرزند بزرگترتان احساس کند که همیشه از جایگاهی ویژه برخوردار است.

 

6.هرگز سعی نکنید فرزند اول را از فرزند دوم دور کنید. بسیاری از والدین با تصور اینکه فرزند اول ممکن است به فرزند دوم آسیب برساند فرزند دوم را از او دور نگه می دارند که این کار به هیچ وجه درست نیست و باعث بروز حسادت کودک بزرگتر به کوچک تر خواهد شد.

 

7. در طول روز که نوزاد تازه متولد شده خواب است، می توانید با فرزند بزرگ تر خود به تنهایی صحبت کنید. اما بهترین کار این است که روزی را در هفته تعیین کنید و با فرزند بزرگتر خود بیرون یا خرید بروید و در طول مسیر و هنگام خرید یا بازی با یکدیگر صحبت کنید.

 

8. گاهی با دادن برخی امتیازات به کودک بزرگتر می‌توان او را متوجه جایگاهش کرد، برای مثال پاداش‌هایی مثل کمی بیشتر بیدار ماندن در ساعت خواب، پول تو جیبی دادن و... به او کمک می‌کند تا خودش و هویتش را در خانواده پایه گذاری کند و باعث شود تا از رفتار ویرانگر خود بکاهد.

 

9. حس حسادت کودک به خواهر یا برادرش را به مساعدت تبدیل کنید. کودکان بزرگ‌تر می‌توانند در مسایل ساده و جزئی به والدین خود کمک کنند اما کار بیشتری از آن‌ها بر نمی‌آید. اما حتی اگر کار خاصی هم از عهده فرزند بزرگ‌تر ساخته نیست، سعی کنید در مورد نوزاد جدید مسُولیت‌هایی به او بدهید. رفتارهای مناسب کودک را تشویق کنید؛ مثلا بگویید: "از این که در عوض کردن لباس خواهرت به من کمک کردی متشکرم. تو خیلی خوب کمک می‌کنی." با این کار فرزند بزرگ احساس می‌کند در رشد و پرورش خواهر یا برادر کوچکتر خود نقش داشته است.

 

10. فرزندتان را با خواهر و برادرش و یا با دیگران مقایسه نکنید. با مقایسه کردن تنها به کودک تان می‌گویید که او مثل آن کسی که شما می‌خواهید نیست. از نظر او معنای این جمله آن است که به اندازه دیگر اعضای خانواده دوست داشتنی نیست که این مسآله یعنی همان تحریک حس حسادت در کودک.

 

11. فرزند بزرگ‌تر خود را روی پاهایتان بنشانید و برای او از خاطرات دوران نوزادی‌اش تعریف کنید. آن‌ها از این کار لذت می‌برند. به طور مثال کارهای شیرین و جالبی که انجام می‌داده را برایش تعریف کنید و به یادش بیاورید که چه زمان‌های شادی را در کنار هم داشته‌اید.

 

 

 بازی و توجه، نیاز مهم فرزند اول 

هنگامی که فرزند دوم به دنیا می آید ، خواه ناخواه توجه والدین به او بیشتر می شود. نوزاد متولد شده ، ضعیف و نیازمند توجه بسیار است. در این بین بعضی از والدین از رفتار های پرخاشگرانه و توجه طلبی زیاد فرزند اول گله می کنند.


دختر یا پسر ما تا قبل از به دنیا آمدن نوزاد، توجه ویژه ای دریافت می کرده است و الان باید این توجه را با شخص دیگری تقسیم کند. پس موقعیت خود را در خطر می بیند و ممکن است رفتارهای توجه طلبی زیادی را از خود بروز دهد. یکی از انواع توجه، توجه مثبت و منفی می باشد. توجه مثبت، توجهی است که ما را خوشحال می کند( لبخند زدن، نوازش کردن، سلام کردن، تحسین و...) و توجه منفی، توجهی است که ما را ناراحت می کند( اخم کردن، سرزنش کردن، داد زدن و...). به یاد داشته باشید که همه ی کودکان نیازمند توجه مثبت هستند. به همین دلیل است که اگر به آن ها بی توجهی کنید و یا توجه لازم را نکنید، رفتارهایی را بروز می دهند که شما را عصبانی کنند و به عبارت دیگر توجه منفی را دریافت کنند.


یکی از انواع توجه مثبت بازی است
والدین باید زمانی بین 30 دقیقه تا یک ساعت را برای بازی با فرزند اول اختصاص دهند. این زمان را هنگامی که نوزاد خوابیده است به کوک اختصاص دهید. نکته ی اصلی این است که در زمان بازی ، به هیچ وجه سراغ تلفن، فضای مجازی و کارهای شخصی خود نروید و تمام زمان را به او اختصاص دهید.
بازی های فعالیتی، نشستنی وفکری به ترتیب و یا برحسب علاقه ی کودک می توانند مناسب باشند.


 گاهی هنگام بازی برای والدین این سوال پیش می آید که ما باید برنده شویم یا کودک؟
پاسخ این است که برنده شدن کودک باعث افزایش اعتماد به نفس او می شود. پس در نوبت اول بگذارید کودک برنده شود. در مرحله ی بعد شما می توانید برنده شوید و کودک در اینجا با ناکامی و "نه شنیدن" روبرو می شود. در مرحله ی سوم بگذارید کودک با تلاشی بیشتر از مراحل قبل برنده شود تا لذت پیروزی پس از تلاش بسیار را بچشد.


اما در حین بازی باید نکاتی رعایت شود:

  • اگر قواعدی مثل تقلب نکردن، رعایت نوبت و یا مدت زمان بازی را دارید، قبل از شروع با کودک در میان بگذارید.
  • احساس مثبت خود را در پایان بازی به کودک بگویید.
  • قرار بعدی را برای بازی مشخص کنید.

 

  در صورتی که روش های گفته شده تاثیری در تغییر رفتار فرزند شما نداشت، بهتر است حتما از مشاور یا روانشناس کودک کمک بگیرید. بر همین اساس می توانید به صورت آنلاین از مرکز مشاوره یاسان (مرکز مشاوره تخصصی کودک و نوجوان) وقت  مشاوره رزرو کنید.

برچسب ها:

فرم ارسال نظر

9 - 4 = ?

نظرات کاربران

فرم ارسال نظر

8 - 5 = ?