9 تغییر جسمی و روحی دوره نوجوانی + آسیب‌های دوران بلوغ

  • دکتر آسیه اناری

    روانشناس بالینی کودک و نوجوان؛ مدیر مرکز مشاوره یاسان

    تاریخ آخرین بروزرسانی ۱۴۰۰/۰۸/۰۴

دوران بلوغ و نوجوانی یکی از سخت‌ترین مراحل زندگی برای والدین و نوجوانان است. شناخت دوره نوجوانی و ویژگی های دوران بلوغ به والدین در مدیریت رفتارهای پرخطر و گذر موفقیت‌آمیز فرزندشان از دوران نوجوانی و رسیدن به مرحله جوانی کمک می‌کند. در این مقاله ابتدا مروری خواهیم داشت بر مهم‌ترین تغییرات جسمی، روحی و عاطفی دوران بلوغ و سپس راهکارهایی برای ارتباط بهتر با فرزند نوجوان ارائه خواهد شد:

 

تغییرات و خطرات دوران بلوغ

1. تغییرات زیستی، جسمانی که به سرعت منجر به تغییرات روانشناختی می‌شوند: رشد سینه‌ها و اندام تناسلی، رشد موهای زائد، جوش و آکنه و شروع قاعدگی مهترین تغییرات جسمانی و زیستی در دوران بلوغ دختران هستند که آنها را سردرگم و نگران می‌کند. هم در دختران و هم در پسران، ترشح هورمون‌های فوق کلیوی و غدد جنسی همراه با ترشح غده هیپوفیز به تغییرات سریع در اندازه و قدرت استخوان‌ها، ماهیچه‌ها و سیستم اعصاب مرکزی منتهی می‌شود.

 

همزمانی همه این تغییرات با هم، نوجوان را در انطباق و هماهنگی با این تغییرات دچار مشکل می‌کند. ممکن است از رویارویی با دیگران خجالت زده شوند و یا حتی از چنین موقعیت‌هایی فرار کنند. به خصوص قاعدگی در دختران و انزال شبانه در پسران، آنها را دچار اضـــــطـراب و احساس گناه می‌کند. هر نوجوانی برای سازگاری با تغییرات دوران بلوغ به زمان و شرایط متفاوتی نیاز دارد.

 

2. حساسیت به ظاهر در دوران بلوغ: دختران و پسران نوجوان به شدت نسبت به ظاهر خود حساس هستند. از آنجایی که تغییرات سریع جسمانی، ظاهر نوجوان را تحت تاثیر قرار می‌دهد، "چگونه به نظر می‌رسم؟" تبدیل به یکی از سوالات اصلی نوجوان می‌شود و دست به هر کاری می‌زند که جذاب‌تر به نظر برسد. بعضی از نوجوانان ممکن است ساعت‌ها جلوی آینه بایستند تا بفهمند که چطور به نظر می‌رسند، به خصوص در چشم جنس مخالف.

 

برخی نیز با این فکر که ظاهر خوبی ندارند از جمع فرار کرده و روز به روز اعتماد به نفسشان پایین‌تر می‌آید. وسواس بیش از اندازه نسبت به ظاهر یکی از آسیب های دوران بلوغ است که می‌تواند به اختلال بدشکلی بدنی نیز تبدیل شود و پیامدهایی چون افســـردگـــی، افت تحصیلی و ضعف در مهارت‌های اجتماعی را در پی داشته باشد.

 

3. تمایل به جنس مخالف: تغییرات مربوط به غدد و هورمون‌های جنسی، منجر به تمایل شدید به جنس مخالف در نوجوانان می‌شود. اگر در دوران بلوغ، نوجوانان نتوانند در رفتار با جنس مخالف به تعادل و هماهنگی دست یابند، احتمال دارد برای همیشه در برخورد با جنس مخالف، ناشیانه رفتار کرده و مشکلاتی را تجربه کنند. این تمایل به جنس مخالف با افزایش سن، بیشتر می‌شود اگر چه نوجوانان بزرگ‌تر قادر به سرکوبی و کنترل این کشش خواهند بود. باید توجه داشت این تمایل هم جسمانی و هم روانشناختی است.

 

والدین باید بدانند اگرچه خودارضایی تا حدودی در نوجوانی می‌تواند طبیعی باشد اما والدین باید مراقب هرگونه رفتار جنسی زودهنگام در نوجوانان باشند؛ زیرا می‌تواند به احساس گناه شدید و اضطراب و حتی مسائل روانشناختی جدی‌تری در نوجوان منتهی شود.

 

4. تحول شناختی و آغاز تفکر منطقی و بزرگسالانه در دوران بلوغ: نوجوانان به تدریج قادر به درک روابط منطقی، تفکر انتزاعی، پیش‌بینی آینده و تفکر ترکیبی خواهند شد. اگر چه این توانایی‌ها در اواخر دوره نوجوانی به تکامل نهایی خواهند رسید. تصمیم‌گیری‌های عجولانه و عموماً اشتباه نیز یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های شناختی دوره نوجوانی به شمار می‌رود.

 

5. توجه به هویت شغلی: بیشتر نوجوانان در مورد شغل آینده خود افکاری دارند و به مرور اهمیت یک شغل خوب در زندگی بزرگسالان را درک خواهند کرد. در کشورهایی که شرایط کاری و اقتصادی خوب نیست یکی از خطرات دوران بلوغ این است که نوجوانان سطح بالایی از اضطراب و پریشانی را تجربه می‌کنند که به بی انگیزگی تحصیلی و شغلی منتهی می‌شود.

 

6. رفتارهای هیجانی، عاطفی: پرکاری تیروئید در بین نوجوانان شیوع بالایی دارد که به بی ثباتی هیجانی و فعالیت بیش از اندازه منجر می‌شود. این بی‌ثباتی هیجانی به کم صبری و عدم تحمل و در نتیجه تصمیم‌گیری عجولانه بدون در نظر گرفتن پیشایندها و پیامدها همراه است. بیشتر نوجوانان، در دوران بلوغ، دوره‌هایی از خشم و ناامیدی عمیق و گذرا را تجربه می‌کنند. از این رو شکست تحصیلی، دنبال نکردن علائق، تماشای مدام تلویزیون یا گوش دادن زیاد به آهنگ در نوجوانان طبیعی است.

 

به دلیل همین بی‌ثباتی هیجانی، افکار و اعمال ناگهانی مربوط به خودکشی، خلق متغیر (یک لحظه ناراحت و لحظه‌ای بعد خوشحال)، پرخاشــــگری و هیجانات طوفانی از جمله خطرات دوران بلوغ است.

 

7. رویاپردازی: نوجوانان اغلب مرزهای واقعیت را در رویا می‌شکنند و بسیاری از امیال و خواسته‌های خود را در تخیلات خویش برآورده می‌سازند. این رویاپردازی می‌تواند به قدرت تصمیم‌گیری و ثبات هیجانی آنها در آینده کمک کند. البته رویاپردازی زیاد می‌تواند به رویاهای روزانه، فرار از واقعیت، ساختن یک جهان فانتزی و حتی تبدیل کردن نوجوان به یک هنرمند خلاق منجر شود.

 

8. انتخاب و پرستش قهرمان: اغلب نوجوانان یک هنرمند یا فوتبالیست معروف، معلم یا یکی آشنا را به عنوان فردی تاثیرگذار در ذهن خود می‌پرورانند و شروع به تقلید مستقیم یا غیرمستقیم از وی می‌کنند. یکی از خطرات دوران بلوغ این است که فرد مورد ستایش، ممکن است عضو یک گروه خلافکار بوده و یا به طور کلی ویژگی‌های منفی داشته باشد.

 

9. علاقه به وقت گذراندن با دوستان و تفریح: نوجوانان به شدت علاقه به تفریح به خصوص تفریح و مهـــــمهانی رفتن با همسالان خود دارند که خانواده باید این نیاز نوجوان را با توجه به شرایط خانوادگی، کنترل و برآورده کنند.
 

اصول بهبود رابطه والدین با نوجوان

پیوند خانوادگی، پایه و اساس ارتباط بین والدین و فرزندان است. این پیوند می تواند از طریق ارتباط مثبت بیم والد و نوجوان، شناخت رفتار نوجوان، حمایت‌های والدین از فرزندشان و مشارکت پدر و مادر در زندگی فرزندانشان مستحکم تر شود. در ادامه به نکاتی برای بهبود مهارت های ارتباط با نوجوان اشاره می شود:

 

1. روزانه زمانی به فرزند نوجوان خود اختصاص دهید: یکی از نکات مهم فرزندپروری در دوران نوجوانی نزدیک شدن به نوجوان است برای این کار فعالیتی را پیدا کنید که هر دو شما از آن لذت ببرید، این کار نه تنها رابطه شما با فرزندتان را بهبود می دهد بلکه موجب شناخت شما از روحیات نوجوان تان هم می شود.

 

2. به حرف‌های نوجوان خود گوش دهید: اجازه دهید فرزندتان صحبت کند. در این مواقع بیشتر شنونده باشید. نوجوان باید احساس کند شما فقط می خواهید بدون قضاوت به صحبت های او گوش دهید. این گونه نوجوان متوجه می شود که شما به او اهمیت می دهید و احترام می گذارید.

 

3. در مقابل نوجوان، انتقادپذیر باشید: وقتی فرزندتان انتقاد می کند، بلافاصله از خود دفاع نکنید. صحبت ها و انتقادات فرزندتان را شخصی نکنید و به خود نگیرید. اینجا موقعیت خوبی برای بحث و گفتگو است.

 

4. بازخورد مثبت به فرزندتان بدهید: نه فقط دست آوردهای نوجوان را بلکه خودش را برای آنچه که هست، تشویق کنید. زمانی که والدین بیشتر از آنکه انتقاد کنند، استراتژی تشویق را بکار می برند، فرزندان احساس خوبی درمورد خودشان پیدا کرده و اعتماد به نفس و عزت نفس در آنها افزایش می یابد.

 

5. صحبت درباره موضوعات که نوجوان با آن مخالف است: فرزندتان را تشویق کنید تا درمورد زندگی، مدرسه و کار آزادانه صحبت کند. صحبت از موضوعاتی که همه مردم نظرات مشابهی درباره آن ندارند را به فرزندتان یاد دهید تا به تفاوت بین انسانها پی ببرد.

 

6. تشویق به مسئولیت‌پذیری: نوجوان باید مسئولیت مشکلات شخصی خود را بعهده بگیرد؛ درفضایی آرام با او درباره پیامد های احتمالی عملکرد و رفتارش گفتگو کنید. همچنین به تدریج که فرزند شما بزرگ می شود، می تواند مسئولیت های بیشتری را بر عهده بگیرد. بسیار مهم است تا نوجوانان در خانه و کارهای خانه کمک کنند. حتی زمانی که فرزندتان به سن مناسب رسید، او را برای داشتن شغل پاره وقت تشویق کنید.

 

7. از دوستان فرزندتان بدگویی نکنید: دوستی ها در دوران نوجوانی بسیار مهم هستند. انتقاد کردن از دوستان می تواند منجر به دعوا و درگیری و همچنین دفاع کردن نوجوان از رفتارهای نامعقول  دوستانشان شود. برخی اوقات والدین درباره گروه همسالان فرزندانشان نگران هستند، اما بهتر است به جای انتقاد از دوستان فرزندتان در مورد شاخص های دوست خوب گفتگو کنید. دوستانشان را بشناسید. بهترین روش این است که نوجوان را از بودن با دوستانش محروم نکنید اما خودتان باید بر آنها نظارت داشته باشید. فرصت هایی را فراهم بیاورید که به نوجوان و دوستانش خوش بگذرد مثل دعوت کردن آنها برای شام، یا پارک رفتن و ... .

 

8. سرویس دادن بیش از حد به نوجوان ممنوع: گاهی والدین به اشتباه برای بهبود ارتباط با نوجوان خود هرگونه امکاناتی را در اختیار فرزند خود می گذارند این درحالی است که انجام هر کاری برای نوجوانتان مفید نیست. این روش می تواند مانع یادگیری فرزندتان در به عهده گرفتن مسئولیت های خودش شود. با توانمنـــــــــدسازی نــــوجــــوان به او یاد می دهید تا زمان خود را مدیریت کند، با نیازهای دیگران آشنا شود و نسبت به آنها تعهد داشته باشد.

 

9. رابطه نوجوان با یک فرد بزرگسال: ارتباط فرزند شما با فردی ( 5 یا 6 سال بزرگتر از نوجوانتان) که ارزش های مثبت و سبک زندگی سالمی دارد، بسیار سودمند است. در واقع این فردی هم می تواند برای فرزند شما الگو باشد و هم در برخی مواقع خواسته های شما را با او مطرح کند.

 

10. ایجاد فرصت هایی برای ابراز علاقه به اعضای خانواده: اعضای خانواده می توانند علاقه و عشق خود را به هم با بغل کردن و بوسیدن یکدیگر، کمک کردن به هم، پرسیدن از احوال اعضای خانواده نشان دهند.

 

11. تمرین ارتباط خوب با خانواده: با هم صحبت کنید و نسبت به افکار و احساسات یکدیگر پذیرا باشید. سعی نکنید نظرات خود را تحمیل کنید و یا دیگران را تغییر دهید. کارها را باهم انجام دهید به طوری که هر فرد حس کند به خانواده تعلق دارد. (یک فعالیت مشارکتی مهم در یک خانواده، ترتیب دادن یک شام خانودگی، حداقل یک بار در هفته است.)

 

12. با دیگران در ارتباط باشید: با دوستان، همسایگان و افراد دیگر در مدرسه و محل کار ارتباط داشته باشید. نوجوان را تشویق کنید تا داوطلبانه کارهایی در مدرسه یا محله مانند کتاب خواندن برای خواهر و برادر یا کمک کردن به همسایه‌ها را انجام دهد.

 

با وجود بهترین تلاش های والدین برای شناخت نوجوان خود، برخی اوقات بنظر می رسد مشکلات نوجوان شان برای آنها غافلگیر کننده است. در مواجهه با مشکلات جدی تر رفتاری و هیجانی (مانند رفتارهای پرخطر غیر قابل کنترل و یا افسردگی) باید حتماً از روانشناس متخصص نوجوان کمک بگیرید. برای رزرو وقت مشاوره و ارزیابی کلیک کنید.

 

همچنین می توانید مهارت های فرزندپروری خود را با خواندن کتاب های روانشناسی در زمینه کـــودک و نـــوجـــــوان یا حضور در کـــــارگـــــــــاه های مرتبط  ارتقا دهید.

برچسب ها:

فرم ارسال نظر

8 - 5 = ?

نظرات کاربران

۱۵ تیر ۱۴۰۰
نازیتا طاری

سلام بسیار مفید و کاربردی و در عین حال مختصر بود سپاس

۱۵ تیر ۱۴۰۰
ادمین

سلام. خوشحالیم که مطالعه این مطلب براتون مفید بوده

فرم ارسال نظر

8 - 2 = ?